Palenie Żuru

Witajcie,
W mojej rodzinnej miejscowości przetrwał pewien ciekawy zwyczaj. I od kiedy pamiętam, trwa też spór kiedy ten zwyczaj ma być praktykowany.
Nie dalej jak w sąsiedniej miejscowości palenie żuru odbywa się w Wielką Środę, w Przyworach - w Wielki Czwartek. I jak to z tymi tradycjami bywa... Każdy robi to po swojemu ;)

Z różnych źródeł wiem na pewno, że obrzędowe ognisko z resztek słomy i śmieci sprzątniętych z obejścia miało symbolizować zniszczenie wszelkiego zła i niedostatku.

Tutaj podobieństwa się kończą, a sprawa komplikuje.

Na Śląsku to zło (w zależności od regionu) przybierało różne formy  i w różny sposób je wypędzano.

Znane mi jest "palenie żuru" (palenie skoczek) i wypędzanie Judasza.

Na Zaodrzu i w okolicach Góry św. Anny, prócz ogniska, popularny był zwyczaj podpalania starych mioteł. W ich końce upychano szczypy smolne, dodatkowo polewano to żywicą, naftą bądź smołą. Tak spreparowane miotły (nazywane szkrobaczkami) zapalano i z uniesionymi niczym pochodniami biegano krzycząc: "żur palę, buchty chwalę"!

Czemu miotły traktowano jak pochodnie? Podobno robiono tak na pamiątkę szukania z pochodniami Chrystusa w ogrodzie Gethsemane.

Wierzono też, że zapalone miotły miały zagwarantować urodzaj zboża i szybsze twardnienie ziaren.

Z kolei w moich Przyworach, zamiast mioteł były kadzidła.

 Wykonanie takiego kadzidła jest dziecinnie proste. Wystarczy pusta puszka (najlepiej po farbie), kawałek drutu i gwóźdź. Gwoździem robimy otwory na całej powierzchni puszki. Drut ma służyć jako uchwyt. Do środka "kadzidła" oprócz  suchych gałązek i trocin koniecznie wkładano szyszki. Później wszystko podpalaliśmy i kręcąc krzyczeliśmy: "Żur poulić, kluski poulić, Judaszowi rzić podpoulić"!

Na końcu z impetem wypuszczaliśmy kadzidło z rąk by wyrzucić je jak najwyżej. 

Z sentymentem wspominam tamte czasy. :-)

Nie tak częstym zwyczajem w moim regionie było palenie czy wypędzanie Judasza. Najstarsze wzmianki o tym zwyczaju pochodzą z XVIII wieku. 

Temu obrzędowi towarzyszył ogromny hałas klekotek i piszczałek. Mocne natężenie dźwięku miało odzwierciedlać trzęsienie ziemi towarzyszące śmierci Jezusa na krzyżu. Według innych przekazów, hałas miał wypędzić "zło" w tym wypadku zło symbolizował Judasz- zdrajca Chrystusa. 

Jego kukłę, uwitą z resztek słomy palono, a  powstały popiół należało rozsypać na polach co miało zapewnić urodzaj. W Istebnej opalone resztki kukły, zaniesione do domu miały chronić go przed piorunami.

Inaczej wyglądało palenie  Judasza w Beskidzie Śląskim, gdzie cały ceremoniał odbywał się na placu kościelnym w Wielką Sobotę. Ustawiano wielki stos, a po jego spłonięciu każdy starał się zabrać do domu część ogniska, choćby mały węgielek. Okadzanie nim koni miało zapewnić im zdrowie.

Czy tradycja przetrwa? Zobaczymy...